ایده ای برای انتخاب شعار سال؛ تغییر از محوریت برآوردهای سالانه به برآوردهای درازمدت

0

نویسنده، ضمن آسیب شناسی انتخاب شعار سال بر پایه برآورد سالانه، ایده مبنا شدن برآوردهای چندساله را مطرح می کند که بالتبع شعار سال را از محدوده زمانی یک ساله، خارج؛ و هدف مندی و امکان پذیری تحقق شعار را که از تجلّیات کارآمدی نظام است، افزایش می دهد.

اختصاصی افق آینده پژوهی/ دکتر علی رضا خسروی*- منطقاً شعار سال به ضرورت تمرکز سیاست ها و اقدام ها در آن سال و توجه همگان (مردم و نهادهای مسئول) در اولویت بندی طرح ها و برنامه های اجراییِ معطوف به آن شعار اشاره دارد. به همین منظور، انتخاب شعار سال، ارتباط مستقیمی با مفهوم برآورد وضعیت کشور دارد. با این وجود، آن چه که از اهمیت بنیادین برخوردار است تفاوتی اساسی است که می تواند ناشی از مبنا قرارگرفتن برآورد سالانه یا برآورد چندساله (درازمدت)، در انتخاب عنوان شعار سال ایجاد شود.
نویسنده در سرمقاله این ویژه نامه، ضمن آسیب شناسی انتخاب شعار سال بر پایه برآورد سالانه، ایده مبنا شدن برآوردهای چندساله را مطرح می کند که بالتبع شعار سال را از محدوده زمانی یک ساله، خارج؛ و هدف مندی و امکان پذیری تحقق شعار را که از تجلّیات کارآمدی نظام است، افزایش می دهد.

همان گونه که پیش تر نیز در سرمقاله های آغاز سال «نامه آینده پژوهی» تصریح شد، مروری بر نامگذاری های انجام شده در سال های مختلف، به وضوح مشخص می سازد که نامگذاری سال ها نه تنها اقدامی تاکتیکی و متوقف در سطح شعار، بلکه به واسطه انتخاب آنها توسط عالی ترین مقام کشور و به دلیل دسترسی ایشان به اطلاعات و تحلیل های راهبردی و نیز فرایندی که طی آن شعار سال انتخاب می شود، دارای اهمیتی راهبردی است؛ به گونه ای که شاید بتوان بیانات مقام معظم رهبری را که در ابتدای هر سال در مشهد مقدس در تبیین شعار سال ایراد می فرمایند، از لحاظ محتوا و جهت گیری های کلان، در کنار سخنرانی 14خرداد ماه هر سال، مهم ترین سخنرانی ایشان از لحاظ جامعیت و تأثیرگذاری بر روند سیاست گذاری کلان کشور دانست.
از طرفی دیگر، بررسی های انجام شده از عناوین شعارهای سال نو، حاکی از آن است که از میان موضوع های مختلف هدف مرجع، آن چه که بیش از همه مورد تأکید قرار گرفته، موضوع های مرتبط با حوزه اقتصادی است (فراوانی موضوع های اقتصادی در میان شعارهای مختلف سال حدود 54درصد است) که به طور خاص در سال های اخیر به صورت مستمر در شعارها بازتاب یافته است.
نکته مذکور (فراوانی 50درصدی شعارهای اقتصادی)، این تصور را که انتخاب شعار سال، صرفاً شیوه ای برای تنظیم رفتار دولت وقت است، به کلی بی اساس می سازد؛ به گونه ای که نامگذاری سال با عناوین اقتصادی را می توان در ادوار مختلف که دولت های متفاوتی مسئولیت داشته اند، مشاهده نمود.
علی ایحال، در ادامه سعی خواهد شد ضمن ارائه مبنایی برای چگونگی انتخاب سال، پیشنهادهایی برای نامگذاری سال آتی ارائه شود.
همان گونه که اشاره گردید، منطقاً شعار هر سال، نوعاً به نقطه تمرکز سیاستها و اقدام ها در آن سال و ضرورت توجه همگان (مردم و نهادهای مسئول کشور) در اولویت بندی طرح ها و برنامه های اجرایی اشاره دارد؛ به همین منظور، شعار سال، ارتباط مستقیمی با مفهوم برآورد وضعیت کشور دارد.

پیشنهاد می شود شعار چند سال آینده که به دهه «پیشرفت و عدالت» نامگذاری شده، با محوریت «عدالت و مسئولیت پذیری»، «عدالت و پاسخگویی» یا «عدالت و امید» تنظیم گردد.

در این جا دونکته قابل ملاحظه است:
1. آن چه که مبنای شعار سال قرار می گیرد، مبتنی بر برآورد یک سال آتی وضعیت کشور در حوزه های موضوعی مختلف است.
2. آن چه که در انتخاب شعار سال مبنا قرار می گیرد نه صرفاً نگاهی کوتاه مدت و مبتنی بر برآورد سالانه ، بلکه با ابتنای بر برآورد کلان و بلندمدت کشور باشد.
بدیهی است در هر صورت بدون داشتن یک برآورد صحیح که اولاً وضعیت جاری کشور و روندهای آتی آن را در سال های پیش رو مدّنظر قرار دهد، انتخاب شعار سال مبنای روشنی ندارد.
با این وجود، نکته مهم تر این است که تمرکز بر برآوردهای سالانه برای انتخاب شعار سال – مفروض بر این که برآورد ارائه شده توسط نهادهای مسئول، صحیح و قابل اتکا باشد- به واسطه محدوده زمانی یک ساله ممکن است مجال تحقق نیابد و یا این که به صورت سطحی توسط نهادهای مسئول به اجرا گذاشته شود.
خروجی چنین وضعیتی، عملاً شعار سال را – که قاعدتاً با هدف راهبردی توسط رهبری انتخاب می شود- در سطح شعار و ظواهر آن متوقف می کند و چون انتظارات محقق نمی شود، نوعی ناکارآمدی را در اذهان عمومی متبادر می سازد. واقعیت این است که اگر شعارهای سال با هدف تحقق و نه صرفاً گفتن انتخاب می شود، همه امکانات و ملزومات واقع بینانه آن نیز باید در نظر گرفته شود؛ ملزوماتی که گاه در محدوده زمانی یک ساله – به دلایل مختلف نظیر: سستی کارگزاران در اجرا یا برداشت های مختلف کارگزاران از شعار و…- عملاً مهیا نمی شود. به همین منظور، به نظر می رسد تکیه بر برآوردهای کلان و درازمدت به عنوان مبنای شعار سال، علاوه بر این که ملزومات واقع بینانه تحقق شعار را بیش تر فراهم می کند، انتخاب یک یا چند شعار به هم پیوسته را برای تحقق یک هدف و اولویت خاص در چند سال پیاپی ممکن می سازد.
با توجه به آن چه که اشاره گردید، پیشنهاد می شود: اولاً مبنای شعار سال، برآوردهای کلان و درازمدت باشد؛ و ثانیاً یک شعار یا چند شعار هم پیوندِ معطوف به یک اولویت برآوردی در چند سال تکرار شود. به نظر می رسد آنچه که در انتخاب شعار دو سال اخیر در قالب مفهوم «اقتصاد مقاومتی» توسط رهبری تعیین شده است، بیانگر همین نگرش باشد.
در چنین رویکردی، هم باید وضعیت فعلی یا روند وضعیت کشور در موضوعهای مختلف از چند سال گذشته تاکنون مورد توجه گیرد و هم روندهای آتی وضعیت امنیت ملی که در برآوردهای درازمدت مورد تأکید است، مبنا قرار گیرد.
بر این اساس، همان گونه که برآوردهای درازمدت و روندهای وضعیت سنجی در چند سال اخیر نشان می دهد، موضوع عدالت – که از اهداف کلان نظام نیز بوده و همواره مورد تأکید امام و رهبری قرار داشته است – می تواند از جمله مهم ترین موضوع های اولویت دار نظام به حساب آید که – بنابر دلایلی که تشریح شد- بدیهی است تقلیل آن به شعار یک سال توصیه نمی‏شود.
از طرفی دیگر، چنان چه برخی اتفاق ها و حوادث سال جاری (نظیر اغتشاشهای دی ماه) و روندهای منتج به آن در سال های گذشته را نیز مدّنظر قرار دهیم به نظر می رسد ایجاد امید که لازمه پیشرفت کشور است از ضرورت های گریزناپذیر است؛ به ویژه این که تمام تلاش دشمن و رسانه های وابسته که بعضاً به واسطه نگاه های جناحی از سوی برخی تریبون ها و رسانه های داخلی نیز (به صورت ناخواسته) دنبال می شود، ایجاد و ترویج یأس و ناامیدی در میان ملت است.
البته ایجاد امید، صرفاً با کنش‏های گفتاری محقق نمی شود و تحقق آن بیش از همه مستلزم تسری آن به کنش های رفتاری بازیگران داخلی است که لازمه آن مسئولیت پذیری و پاسخ گویی ذی نقشان است.
با توجه به توضیحات ارائه شده در این متن، پیشنهاد می شود شعار چند سال آینده که به دهه «پیشرفت و عدالت» نامگذاری شده، با محوریت «عدالت و مسئولیت پذیری»، «عدالت و پاسخگویی» یا «عدالت و امید» تنظیم گردد.

منبع: ماهنامه نامه آینده پژوهی- شماره 53 (اسفند ماه 1396- ویژه نامه 1397)

  • عضو هیأت علمی دانشگاه

پاسخ دهید

برای دریافت کاتالوگ موسسه کلیک فرمایید ( دانلود کاتالوگ )
Hello. Add your message here.