بررسی احتمالات تصمیم گیری در خصوص رسانه های اجتماعی در سال 98

0

سید محمدرضا اصنافی
دانش آموخته دکتری مدیریت رسانه

افق آینده پژوهی راهبردی:  زمزمه‌های به گوش رسیده از فضای سیاست‌گذاری کشور نشان می‌دهد تصمیم‌گیری در خصوص ادامه فعالیت شبکه اجتماعی تصویر محور اینستاگرام مهم‌ترین تصمیم پیشروی کشور در خصوص رسانه‌های اجتماعی است. شبکه‌ای با حدود پانزده میلیون کاربر تخمینی ایرانی و حجم زیادی از تولید و انتشار محتوا به خصوص در حوزه فرهنگی. به نظر می‌رسد عدم کوچ کاربران ایرانی به پیام رسان‌های بومی بعد از مسدودسازی تلگرام عدم تحقق اهداف کشور در حوزه پیام رسان‌ها در سال 97 را مسجل کرده باشد. نظام تصمیم‌گیری در این خصوص با چند مسئله از جمله کوچ به پیام رسان‌های دیگر خارجی، استفاده از فیلتر شکن‌ها و نرم افزارهای واسط تلگرام مواجه خواهد بود. از سوی دیگر تصمیم‌گیری در خصوص توئیتر نیز همیشه جز گزینه‌های روی میز تصمیم‌گیری بوده است. تمایل دولت به رفع فیلتر توئیتر و حضور پر رنگ مسئولین کشور در این شبکه اجتماعی مسدود شده نمایش مطلوبی از روند تصمیم‌گیری در کشور ایجاد نکرده است. هر چند با احتمال پایین اما به نظر می‌رسد تصمیم‌گیری در این خصوص در سال 98 می‌تواند از اتفاقات مهم این حوزه باشد.

مقدمه

مرور فضای سیاست‌گذاری در خصوص رسانه‌های اجتماعی در کشور در پانزده سال اخیر نشان می‌دهد عمده ابزار سیاست‌گذاری کشور در مواجهه با رسانه‌های اجتماعی مسدودسازی بوده است. ابزاری که روش‌های متعدد و موثر دور زدن آن در موثر بودنش نیز تردیدهای جدی وجود دارد. با گذشت همه سال‌های گذشته و ظهور انواع و اقسام رسانه‌های اجتماعی از وبلاگ سرویس‌ها گرفته تا پیام رسان‌ها اما همچنان ابزار مدیریت و سیاست‌گذاری کشور تغییری نکرده و جز معدود مواردی نظیر مذاکره با رسانه اجتماعی خارجی سیاست همچنان مسدود سازی یا عدم مسدود سازی بوده است. فلذا به نظر می‌رسد عمده‌ترین مسئله سیاست‌گذاری کشور در سال پیش رو نیز همین موضوع باشد. شواهد و زمزمه‌های رسانه‌ای نشان می‌دهد سه مسئله اصلی سیاست‌گذاری در کشور در مواجهه با رسانه‌های اجتماعی در سال پیش رو مواجهه با اینستاگرام، تلگرام و جایگزین‌های متعدد آن و مسئله توئیتر خواهد بود.

اینستاگرام

به توجه به محتوا و جریانات کلی حاکم بر شبکه اجتماعی تصویر محور اینستاگرام و با در نظر گرفتن نوع طراحی این شبکه که بر اساس تصویر و به تبع نمایش و جذابیت‌های بصری طراحی شده است اساسا مسئله اینستاگرام مسئله سیاسی نیست. سیاسی نبودن اینستاگرام از یک سو شدت هیجان و تصمیم‌گیری شتاب زده در خصوص آن را تا حدودی مدیریت می‌کند و از سوی دیگر ممکن است دچار کم اهمیتی و در اولویت نبودن در فرآیند تصمیم‌گیری شود. طبیعتاً ایجاد نارضایتی در میان کاربران متغیر مهمی برای تصمیم‌گیری به خصوص سیاست‌گذارانی است که با رای مستقیم انتخاب می‌شوند. از سوی دیگر نبود گزینه‌های جایگزین کارآمد و مطمئن برای آن متغیر مهمی برای تصمیم‌گیری است. از سوی دیگر فاصله قابل توجه محتوای توزیع شده در اینستاگرام با ارزش‌های جامعه به نحوی در حال افزایش است که از سوی مراجع دینی و دغدغه‌مندان مذهبی به مرحله غیر قابل پذیرش رسیده است. متغیر مهم دیگری که در این موضوع قابل بررسی است امکان مذاکره و حصول توافق با این سرویس دهنده آمریکایی است که با توجه به شرایط سیاسی موجود بسیار بعید به نظر می‌رسد. در مجموع به نظر می‌رسد سال 98 سال مهمی برای ایستاگرام به عنوان تنها شبکه اجتماعی محبوب مسدود نشده در کشور باشد.

تلگرام

پیام‌رسان تلگرام که در اردیبهشت امسال با دستور قضایی مسدود شد تجربه مهمی در تاریخ سیاست‌های مربوط به فضای مجازی در کشور بود. مسدودسازی پلتفرمی که میزبان حدود چهل میلیون کاربر ایرانی بود کار ساده‌ای نبود و پس از ماه‌ها کش و قوس و مخالفت دولت بالاخره به وقوع پیوست. وضعیت کنونی کاربران تلگرام به این صورت است که بخشی از انواع و اقسام روش‌های دور زدن فیلترینگ به نسخه اصلی تلگرام دسترسی دارند. تعداد زیادی دیگر از کاربران که بیشتر به نظر می‌رسد از کاربران آماتور باشند از نسخه‌های جایگزین تلگرام استفاده می‌کنند. نسخه‌هایی که اگرچه با استفاده از نسخه منبع باز تلگرام ایجاد شده و با اتصال به تلگرام اصلی قابلیت سرویس‌دهی را دارند اما این امکان را فراهم آورده‌اند که بعضی کانال‌های خاص سیاسی و فرهنگی را برای مخاطبان مسدود کنند. بخشی دیگر از کاربران تلگرام هم به سرویس‌های خارجی مشابه به خصوص واتس آپ رجوع کردند و ارتباطات فردی خود را آنها دنبال می‌کنند. اما با توجه به عدم امکان ایجاد و عضویت در کانال و همچنین ارتباط‌گیری بدون مشخص شدن شماره تلفن، واتس آپ دارای ظرفیت کمتری برای توسعه ارتباطات برای کاربران دارد. محدودیت در رابط کاربری و مشخص شدن شماره تماس در اولین ارتباط برای کاربرانی که با امکانات متنوع تلگرام آشنا شده و از آن استفاده کردند چندان دلچسب نیست. واتس اپ به عنوان پیام‌رسان متعلق به کمپانی آمریکایی فیس بوک عملا مسئله حکمرانی کشور را نه تنها حل نمی‌کند بلکه به شکل بسیار صریح‌تری نسبت به تلگرام آن را تکرار می‌کند.

بخش اندکی از نیازها به خصوص نیازهای عمومی و محتواهای رسمی شکل گرفته در داخل نیز به پیام رسان‌های بومی منتقل شده است که با توجه به حجم آن در قیاس با سه وضعیت قبلی در رده آخر قرار دارد. در مجموع به نظر می‌رسد آنچه در آغاز فرآیند تصمیم‌گیری در خصوص تلگرام در نظر بوده است امروز محقق نشده است و به نظر می‌رسد سال آینده امکان تصمیم‌گیری دوباره در این خصوص وجود داشته باشد. هرچند با توجه به انرژی گذاشته شده برای مسدودسازی تلگرام در سال 97 رفع فیلتر آن بسیار بعید به نظر می‌رسد اما در مجموع با توجه به وضعیت کنونی پس از مسدودسازی این گزینه قابل چشم پوشی کامل نیست. ادامه فعالیت یا مسدودسازی نسخه‌های جایگزین تلگرام اصلی مانند تلگرام طلایی و موبوگرام از جمله تصمیماتی است که ممکن است در این زمینه گرفته شود. این نسخه‌ها دارای نقاط مثبت و منفی همزمانی هستند. از یک سو امکان اشراف امنیتی بر این نسخه‌ها در قیاس با نسخه اصلی تلگرام بسیار بیشتر است. از سوی دیگر امکان مدیریت انتشار محتوا و ایجاد محدودیت برای بعضی کانال‌های خاص فراهم‌تر است. اما از آن سو دارای دو نقطه منفی هستند. نخست اینکه فعالیت یا عدم فعالیت آن کاملاً بسته به تصمیم تلگرام اصلی دارد و این شرکت می‌تواند در لحظه، سرویس دهی به این نسخه‌ها را پایان ببخشد. نقطه منفی دیگر این است که در هر صورت این نسخه‌ها داده‌های تولید شده در بستر خود را در اختیار تلگرام اصلی می‌گذارند و قدرت اقتصادی و حجم داده‌های تولیدی بر بستر پلتفرم آن را گسترش می‌دهند. همه این موارد باعث شده است که تصمیم‌گیری در خصوص تلگرام و حواشی آن تصمیمی سخت و پیچیده و پرتنش باشد.

توئیتر

رفع مسدودسازی توئیتر موضوع تازه‌ای نیست و حداقل می‌توان گفت از زمان آغاز بکار دولت یازدهم در سال 92 حرف آن مطرح بوده است. حضور پر رنگ سیاسیون از همه جناح‌ها و طیف‌ها در توئیتر و نقش پر رنگ آن در جریان سازی سیاسی کشور و همچنین بازتاب گسترده محتوای موجود در آن در رسانه‌های رسمی به خصوص صدا و سیما باعث شده است مسدود بودن توئیتر نوعی از قانون شکنی رسمی و دوگانگی و تناقض را در بالاترین سطوح سیاسی کشور به نمایش بگذارد. از سوی دیگر جایگاه بین‌المللی توئیتر و حضور گسترده سیاسیون در آن باعث شده است برخی از چهره‌های نزدیک به دولت ایجاد مانع برای حضور مردم در توئیتر را مانعی برای توسعه دیپلماسی عمومی کشور بیان کنند. فعالیت گسترده و سازمان دهی شده علیه کشور و نظام با محوریت سعودی، منافقین و سلطنت‌طلبان نیز در فضای توئیتر قابل چشم پوشی نیست. عده‌ای این شرایط را دلیلی برای لزوم عدم حضور مردم در توئیتر می‌دانند و عده‌ای دیگر همین موضوع را خالی کردن زمین مبارزه برای دشمنان تلقی می‌کنند. در داخل نیز باور برخی جریانات این است که رفع مسدودسازی توئیتر به توجه به غلبه کمی و کیفی جریان رقیب در توئیتر به نفع اهداف انتخاباتی جریانی خاص در کشور است و از آن به عنوان تهدید سیاسی یاد می‌کنند. صد افزون که سال 98 سال برگزاری انتخابات مجلس نیز هست و هر گونه تصمیم می‌تواند در چارچوب این اتفاق معنی و تفسیر شود.

در هر صورت اگر بخواهیم جمع‌بندی کنیم به نظر می‌رسد تصمیم‌گیری در خصوص اینستاگرام، تلگرام و حواشی آن و همچنین توئیتر به ترتیب اولویت مهم‌ترین مسائل سیاست‌گذاری کشور در خصوص رسانه‌های اجتماعی هستند.

ماهنامه نامه آینده‌پژوهی، شماره 60، فروردین 1398

پاسخ دهید

برای دریافت کاتالوگ موسسه کلیک فرمایید ( دانلود کاتالوگ )
Hello. Add your message here.