روش شناسی تخمین اطلاعاتی

0

یکی از اساسی­ ترین ابعاد آینده ­پژوهی، روش ­های آینده ­پژوهی یا روش تحقیق در آینده ­پژوهی است. در این میان، روش­ شناسیِ تخمین از اهمیت ویژه ­ای برخوردار است.

افق آینده پژوهی راهبردی– این کتاب با عنوان‌ «روش شناسی تخمین اطلاعاتی» به قلم دکتر مصطفی تقوی (عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی شریف) نگاشته شده و از سوی مؤسسه افق آینده پژوهی راهبردی منتشر شده است.

مؤلف: دکتر مصطفی تقوی

ناشر: مؤسسه افق آینده­ پژوهی راهبردی

نوبت چاپ: اول/ 1394

بها: 120 هزار ریال

یکی از اساسی­ ترین ابعاد آینده ­پژوهی، روش ­های آینده ­پژوهی یا روش تحقیق در آینده ­پژوهی است. در این میان، روش­ شناسیِ تخمین از اهمیت ویژه ­ای برخوردار است. زیرا با این روش­ شناسی، تخمین­ گر می­ خواهد با تخمینی که از نیت و توانایی­ های (نرم و سخت) بالقوه و بالفعل حریف و رقیب و بازیگران انسانی به­ دست می­ آورد، آینده سازمان یا جامعه خود را مطابق با ارزش­ های معینی بسازد و گره از کار خویش باز کند. این فعالیت چنان اهمیتی دارد که تقریباً همه روش ­های آینده ­پژوهی را تحت تأثیر خود قرار می­ دهد. آینده ­پژوه، بی­ تردید، در ره­ نگاشت، سناریونویسی، تحلیل روند و … محتاج فعالیت تخمینی است. اما متأسفانه آن­ گونه که شایسته این روشِ اساسی است، توجه کافی به آن مبذول نشده است.

کتاب پیش رو از سه گام عمده تشکیل شده است:

روش شناسی

در گام نخست، به تشریح این موضوع پرداخته شده است که جایگاه روش ­شناسی تخمین در فعالیت آینده ­پژوهی چیست. در گام بعدی بصیرت­ های مهم روش ­شناختی شرح داده شده که به خواننده این امکان را می ­دهد که به­ طور فشرده، به­ منظورِ طراحی روش ­های آینده­ پژوهی، ترکیب روش­ های مشهور با هم و جرح و تعدیل هر کدام از آن­ ها متناسب با مسأله پیش رو، شناخت اولیه لازم را در دست داشته باشد. در گام سوم روش ­شناسی آیزاک بن­ اسراییل در رابطه با تخمین اطلاعاتی، به اجمال تبیین و نقد شده و در نهایت رویکرد متفاوتی به جای آن ارایه شده است.

در گام نهایی بر اساس بصیرت ­های روش ­شناختی، کدهایی روش ­شناختی ارایه شده است که طراحِ روش، مبتنی بر آن­ ها و با نظر به نوع مسأله و شرایطی که در آن باید به فعالیت تخمین و در کل آینده ­پژوهی بپردازد، می ­تواند روش­ یا روش ­هایی را برای فعالیت خود طراحی کند. در واقع در این رویکرد، گام­ هایی برای فعالیت آینده­ نگری تدوین نشده است، بلکه کدهایی روش ­شناختی در اختیار پژوهش گر قرار گرفته است که خود می ­تواند بر اساس این کدها، گام­ هایی را برای پیش­برد کار تدوین کند. به سخن دیگر، این رویکرد به جای این­ که بر گام ­های از قبل تدارک دیده شده تمرکز یابد، بر خلاقیتِ طراح روش به شرط رعایت کدهای روش­ شناختی تمرکز می­ یابد. در این رویکرد تأکید می­ شود که متناسب با هر مسألهای ممکن است روشی متفاوت برای تخمین و در کل آینده نگری مورد نیاز باشد و تکیه بر الگویی از پیش تعیین شده ممکن است، فعالیت آینده­ نگری را دچار جزم­ هایی کند.

عناوین کدهای روش ­شناختی­ که به آن ­ها اشاره شد، عبارتند از:

  1. اصل کثرت؛
  2. اصل پافشاری؛
  3. کنش با واقعیت اجتماعی؛
  4. تجدیدنظر در مرز پویش محیطی؛
  5. تعلیق عقلانیت خودی و درک عقلانیت رقیب؛
  6. کشف انقیادهای نظری، ساختاری و … و توجه به اِعوجاج ­ها؛
  7. سرمایه ­گذاری بر نقاط تعارض و مدیریت مبانی شناختی– هنجاری؛
  8. تکلیف­ گرایی؛
  9. گسترش، تعمیق و تسریع دید­بانی؛ و
  10. نگرش لایه­ ای به واقعیت اجتماعی.

می ­توان از این کدها در هر طرح آینده ­نگرانه ­ای، کم و بیش استفاده کرد و مراکز آموزشی یا مراکزی که در عمل در عرصه آینده­ پژوهی فعالیت می­ کنند، برای تربیت نیروی انسانی مناسب برای آینده ­پژوهی یا ارتقاء آن ­ها می ­توانند در خصوص این کدها دوره ­های آموزشی و کارگاهی برگزار کنند.

مؤلف کتاب درباره این اثر می نویسد:

«اثر پیش روی، محصول طرحی پژوهشی است که در مؤسسه افق آینده ­پژوهی راهبردی تعریف شد. سامان دادن به محتوای این کتاب ماه ­ها به طول انجامید؛ مطالعه مراجع، تأمل و نظریه ­پردازی درباره مبانیِ روش­ هایِ آینده ­پژوهی از جمله، تخمین اطلاعاتی و هم­ چنین نقادیِ مکررِ حاصلِ تأملات، کارهای عمده­ ای بودند که در این مدت توسط اینجانب به انجام رسید. بعد از این ­که احساس کردم محتوا به آستانه­ ای از انسجام و روشنی رسیده به القاء اینجانب، متنِ آن توسط سرکار خانم معصومه کاظمی تقریر یافت و برخی موردکاوی­ ها نیز به همت سرکار خانم لسان­ طوسی به آن اضافه شد. هر دو بزرگوار از دانشجویان دکترای رشته آینده­ پژوهی در دانشگاه تهران هستند و بدین وسیله زحمات آنان را ارج می ­نهم. هم ­چنین نباید زحمات جناب آقای علی رضا کاظمی، دانش­ آموخته رشته فلسفه علم، را فراموش کنم. ایشان چندین بار متن را با دقت مطالعه کردند و برای ارتقاء محتوا نکاتی را پیشنهاد دادند… هرگونه کاستی موجود در این اثر بر عهده نویسنده این سطور است و امید دارم که خوانندگان این اثر که تصور می­ کنم عمدتاً دانشجویان و علاقه­ مندان رشته آینده­ پژوهی خواهند بود، با نقدهای خود اینجانب را در ارتقاء آن یاری رسانند. محتوای این اثر در وجوهی، قابل ارتقاء و بسط است که پرداختن به آن از حوصله این طرح پژوهشی خارج بود. امیدوارم در آینده توفیق این را داشته باشم که آن­ ها را به صورتی ارتقاءیافته ­تر و منقح ­تر در اختیار علاقه­ مندان حوزه آینده­ پژوهی قرار دهم».

مؤسسه افق آینده پژوهی راهبردی

پاسخ دهید

برای دریافت کاتالوگ موسسه کلیک فرمایید ( دانلود کاتالوگ )
Hello. Add your message here.