نقش جنگ نرم در دیپلماسی عمومی آمریکا - موسسه افق آینده پژوهی راهبردی

نقش جنگ نرم در دیپلماسی عمومی آمریکا

0

 در این تحقیق سعی بر این است که ارتباط این دو تبیین گردد؛ بنابر این ابتدا واژه های مورد مطالعه باز تعریف می شوند.

مقدمه :

افق آینده‌پژوهی راهبردی  می شود جنگید ، اما مهمترین کار این است که شما در نبرد بدون جنگ ، پیروزی را بدست آورید. این جمله از سن تزوست که در آن اهمیت جنگ نرم را بیان داشته است. امروزه دولت ها دیگر تاکید چندانی به برتری نظامی نمی کنند در جهان امروز ، قدرت نرم ، شاخصه اصلی برتر یک کشور محسوب می گردد. سلب اراده ، و تسخیر اذهان و افکار عمومی مهمترین هدف جنگ نرم است که با استفاده از قدرت نرم صورت می پذیرد.

اما چطور می توان قدرت نرم را سنجید و آن را بدست آورد؟ شاه کلید جنگ نرم در چیست ؟ با شروع هزاره سوم میلادی واژه جدیدی بنام دیپلماسی عمومی وارد ادبیات روابط بین الملل گردید.بطوریکه امروزه این واژه یکی ازموارد تاثیرگذار درسیاست خارجی کشورهاست که بعضا سرمایه گذاری قابل توجهی ازسوی دولتها برای ارائه یک تصویر مطلوب ازکشورشان صورت می پذیرد.تا درجهت منافع خود وافزایش قدرت نرم ازآن استفاده کنند.

همه کشورها تلاش دارند که دیگران نگاه مثبتی به کشورشان داشته باشند ولذا تلاش می کنند تصورمثبت مردمان سایر کشورها را از کشور خود تقویت و ازشکل گیری تصورات منفی درمورد کشورمتبوعشان جلوگیری کنند. واژه ای که ارتباط نزدیکی با جنگ نرم دارد، دیپلماسی عمومی است. چرا که گاهی اوقات کشوراستفاده کننده از دیپلماسی عمومی جهت جلوه مثبت نشان دادن خود،سعی درتخریب طرف مقابل دارد که دراین صورت شاهد شکل گیری جنگ نرم هستیم.  در این تحقیق سعی بر این است که ارتباط این دو تبیین گردد؛ بنابر این ابتدا واژه های مورد مطالعه باز تعریف می شوند.

1-   دیپلماسی

واژه دیپلماسی دراصل از فعل یونانی دیپلم گرفته شده که به معنای « تا کردن » می باشد. کلمه دیپلماسی نیز از فعل مذکور مشتق گردیده و حاکی از نوشته یا طومار مانندی است که به هر کسی اعطاء می گردید ، از امتیازات خاصی برخوردار می شد. ( علیرضا توتونچیان ، 1372، ص 6).

با تشکیل کنگره وستفالی وتشکیل سیستم دولت وملت روابط دیپلماتیک ومستمربین دولت ها رواج بیشتری یافت.سامانه وستفالی (Westphalia system)ونهاد دیپلماسی (Diplomatic institution) اندیشه های متقابلی را توسعه وشکل گیری دیپلماسی کلاسیک ،به عنوان مجموعه ای اراصول ومقررات ناظر برچگونگی روابط ومذاکرات بین کشورهای مستقل را موجب گردید.

ویژگی عمده دیپلماسی کلاسیک پرداخت همکاری بجای خصومت بود که به مجموعه ای از اصول مقررات ناظر برچگونگی روابط ومذاکرات بین کشورهای مستقل را موجب گردید.(گنجی دوست،1387،ص188)

کاربرد کلمه دیپلماسی به مفهوم فعلی آن به اواخر قرن 18 باز می گردد در این زمان بود که این واژه به طور اخص به حرفه فرستادگان دول که مجوز برقراری ارتباط  با  کشورهای خارجی را در دست داشتند ، اطلاق می گردید و کسانی که به این امر اشتغال داشتند ، دیپلمات نامیده شدند. پس ازپایان جنگ اول جهانی وتشکیل جامعه ملل درکنفرانس صلح پاریس (1919) سازمانهای بین المللی نیز وارد عرصه دیپلماسی گردیدند و دیپلماسی مدرن شکل گرفت .

برای دیپلماسی تعاریف متعددی است. هنر مذاکره ، فن ارتباط با دیگر کشورها ، قواعد روابط بین ملتها ، روابط خارجی بین دولتها ، هنر و عمل هدایت روابط بین الملل و فنون تکنیک سیاست خارجی در عرصه روابط بین الملل ، دیپلماسی حلقه اتصال کشورها با یکدیگر است. دیپلماسی روابط میان کشورها را هدایت می کند. و برقراری ارتباط میان دولتها را تسهیل می نماید.

دیپلماسی استفاده ازمکانیزم هائی بجزجنگ است که توسط بازیگران بین المللی برای مدیریت محیط بین المللی به کاربسته می شود.( دانشکده وپژوهشکده اطلاعات ،1387،ص13).

 بطورخلاصه کاربرد دیپلماسی شامل موارد ذیل است:

الف) مدیریت بحرانها

 ب) حل مشکلات میان کشورها و مدیریت روابط بین دول

ج) تسهیل ارتباطات

د) مذاکرات ویژه ( همان).

سعی دیپلماسی بر آن است تا در کلیه موارد فوق حداکثر توافق را میان دولت ها برقرار سازد. کشورها برای نفوذ بر طرف قابل ، جهت واداشتن آنان به قبول سازش مورد نظرشان از ابرازهای متفاوتی استفاده می کنند که زمان ، مکان و نحوه به کارگیری این ابزارها به ظرافت دیپلماسی دستگاه سیاست خارجی بستگی دارد ، و اینکه از چه ابزارهائی جهت نیل به اهداف خود استفاده می نماید: این ابزارها عبارت است از :

1-    اقناع

2-    پیشنهاد پاداش

3-    تهدید به مجازات.

در عصر حاضر که به عصر چهانی شدن ارتباطات و فرهنگ نامگذاری شده است.اقناع یکی از مهمترین ابزار نفوذ دیپلماسی محسوب می گردد از آنجا که الفاظ ، کلمات از ابتدائی ترین ابزار دیپلماسی به شمار می رود و در عصر مدرن و ارتباطات رسانه ها ، رادیو تلویزیون ، جراید روزنامه ها و شبکه های ماهواره ایی عهده دار استفاده از این ابزار هستند،ومی توانند افکاررا قانع نمایند. (علیرضا توتونچیان، همان ، ص 12).

لذا درعصر حاضر دیپلماسی با پیشرفت ارتباطات بین المللی حالت عمومی قرار گرفته ودیگر به دولتمردان محدود نمی گردد بلکه مخاطبان آن انسانها می باشند کسانی که درشکل گیری افکار عمومی موثرند.

2-   دیپلماسی عمومی

دیپلماسی عمومی ازجنگ جهانی اول،به صورت رسمی به عنوان ابزاری مهم درسیاست خارجی به رسمیت شناخته شد.درجریان جنگ دوم جهانی ،زمانی که درسال 1942 رئیس جمهورآمریکا طی حکمی دستورداد”اداره اطلاع رسانی جنگ ” (owi ) تاسیس شود دیپلماسی عمومی به عنوان بخشی ازساختار دولت آمریکا تعیین شد اما به دلیل دولتی بودن آن وتحت نظربودن ان دروزارت خارجه دارای محدودیت هائی بود ودرطول جنگ سرد نیز ازآن جهت القاء فرهنگ غرب درکشورهای کمونیستی به کارگرفته شد اما این دیپلماسی مردمی نبود وبیشترازطریق نخبگان ارائه می گردید.(susan B.Epston ،2005،p12)

پس از پایان جنگ سرد و شروع هزاره سوم میلادی تحولات مهمی در دیپلماسی پدید آمد. این تحولات ، دگرگونی نظام بین الملل ، پیشرفت تکنولوژی ارتباطات و قدرت یافتن افکار عمومی ملت ها بود.( همان ، ص 69).

با پدید آمدن این تحولات ، واژه دیپلماسی عمومی نیز به عنوان یک واژه جدید در ادبیات روابط بین الملل مطرح گردید. صفت عمومی در دیپلماسی گسترده ای جهانی دارد. به این معنی که گستره افکار عمومی در ارتباط با دستگاه دیپلماسی ، گسترده ای جهانی داشته  و مخاطبان جهانی را شامل می شود. همچنین صفت عمومی به معنای عرصه عمومی در مقابل عرصه خصوصی می باشد در واقع صفت عمومی ناظر بر مردم محوری دیپلماسی است.( سیامک باقری ، 1388، ص 9).

مطابق تعریف وزارت خارجه ایالات متحده آمریکا « دیپلماسی عمومی به آن بخش از برنامه های دولتی اطلاق می شود که به قصد اطلاع رسانی و یا اعمال نفوذ بر افکار عمومی سایر کشورها انجام می شود.»)  85p .1987.u.Sdefartmentof state ).

تعریف دیگری ازجاشوا فاوتس مدیرمرکز دیپلماسی عمومی درمدرسه ارتباطات آننبرگ درآمریکا ،دیپلماسی عمومی را تلاش یک دولت برای برقراری ارتباط با عموم یک جامعه دیگرتعریف می کند تا طی این تلاش ارزش ها ،فرهنگ ها،سیاست ها وعقاید جامعه خودرا برای آنها توضیح دهد وبدین ترتیب ،رابطه ،وجهه وشهرت خود رادرآن کشوربهبود وترمیم بخشد.( دانشکده وپژوهشکده اطلاعات ،1387،ص69)

درسال 2005 میلادی درگزارشی درزمینه دیپلماسی عمومی انگلستان ،دیپلماسی عمومی اینگونه تعریف شده بود: اقداماتی به منظور مطلع ساختن ودعوت به همکاری ازافراد وسازمان های خارجی جهت بهبود بخشیدن به درک آنها ازانگلیس وافزایش نفوذ بریتانیا ،به گونه ای که با اهداف میان مدت وبلند مدت دولتی هماهنگ باشد.(همان ،ص17)

شاید با مقایسه مؤلفه های اساس دیپلماسی عمومی با « دیپلماسی رسمی » بتوان تعریف بهتری از آن به دست داد.

نخست آنکه دیپلماسی عمومی شفاف است  ودر سطح وسیعی بوسیله رسانه ها ، مطبوعات و جراید ، ماهواره ، نشر و گسترش می یابد. در حالی که دیپلماسی رسمی ( جدای از اخباری که گهگاه به بیرون درز می کند) مبهم است و به صورت کاملاً محدود منتشر می شود.

دوم این که دیپلماسی عمومی توسط دولت به گروه گسترده تری از « مردم » ( به عنوان نمونه ، مردم خاور میانه یا جهان اسلام ) – یا برخی مواقع بطور گزینشی – منتقل می شود. در حالی که دیپلماسی رسمی ، از سوی دولتها به دولتهای دیگر منتقل می شود.

سوم ، موضوعاتی که به دیپلماسی رسمی مربوط می شود با رفتار و سیاست های دولتها سر وکار دارد، در حالی موضوعات دیپلماسی عمومی به رفتار و تمایلات عمومی مردم  افکار عمومی آنها مربوط می شود.( The New Yoru Times  ، 14اکتبر 2003).

دیپلماسی عمومی شیوه ای نوین درراستای تحقق سیاست خارجی کشورهاست که درآن برارتباط بی واسطه تاثیرگذاربرافکارعمومی ملت ها، بجای رابطه با دولت ها برای پیشبرد اهداف ومنافع یک کشور،تاکید می گردد.این روش هزینه اجرای تصمیمات وپی گیری منافع درمقصدرا به حداقل می رساند وحتی مقاومت دولت ها رادربرابر موج دیپلماسی عمومی می شکند.(محبیان،6/7/88)

دردیپلماسی عمومی، دولت ها دیگرفقط  طرف حساب نیستند بلکه ملت ها وافکارشان نیز مورد خطاب قرارمی گیرند .وهدف نهائی تغییررفتاردرملت ها ودولت هاست.که بطورمسالمت آمیز انجام می گردد.وانقلاب اطلاعات ، سرعت اطلاع رسانی را با کیفیت متفاوت بالا برده است . هدف دیپلماسی عمومی برقراری ارتباط با مردم ،نه حکومت های کشورهای خارجی است .به شکل سنتی حکومت ها برای اعمال نفوذ برافراد،گروهها،نهادها وافکارعمومی خارجی به منظور پشتیبانی ازاهداف ملی خود ازدیپلماسی عمومی بهره می برند

3-   شرایط شکل گیری دیپلماسی عمومی

عوامل متعددی در دیپلماسی عمومی دخالت داشته وسبب شکل گیری ان شده است که عبارتند از:.

اولین علت مهم ایجاد دیپلماسی عمومی ،رشد تکنولوژی اطلاعات است که تحولات اطلاعاتی را دردیپلماسی ایجاد کرده است،به نحوی که افکارعمومی ملت ها درسیاست ،فرهنگ وحتی اقتصاد بوسیله وسائل اطلاعاتی ورسانه های جمعی به سرعت وموثراثرخود را می گذارد؛ ازاین رو دیپلماسی عمومی حکومت ها پدیده ای است درجهت ارتباط با افکارعمومی ومردم تا بتواند روی آنان درجهت منافع خود تاثیربگذارد.

علت دوم را می توان به مردمی بودن حکومت های امروزی نسبت به گذشته وکاهش استفاده از دیپلماسی دولتی وپنهان توسط دولت ها اشاره کرد ونیزبدلیل اهمیت افکارعمومی مردم و رشد تکنولوؤی اطلاعاتی ورسانه های گروهی درحال حاضر،ازدیپلماسی عمومی به جهت تاثیرگذاری بیشتر استفاده می شود.

سومین علت آن هزینه کم وراحتی اجرای آن است چراکه با یک برنامه تلوزیون  چاپ روزنامه ،اینترنت وماهواره می توان برافکارعمومی ملت ها اثرگذاشت وآنان را واداربه  تغییررفتار کرد.

برای تسلیم یک دولت مقاوم نیازی با ابزار نظامی نیست بلکه ازطریق دیپلماسی عمومی وبمباران خبری وتحلیلی درجهت تاثیرگذاری با استفاده ازروش های مذکورفوق  برافکارملت ها می توان یک دولت مقاوم را تسلیم کرد.

دردیپلماسی عمومی، گوش شنواداشتن وطرفداری جزءشروط اصلی شکل گیری آن است .که درنهایت می توان ازطریق ابزار دیپلماسی فرهنگی ،دیپلماسی مبادله (پذیرش اتباع دانشجو)سخن پراکنی بین المللی وجنگ روانی به اهداف دیپلماسی عمومی رسید.( دانشکده وپژوهشکده اطلاعات،همان،ص25)

ایالات متحده به عنوان پرچمداراستفاده ارابزاردیپلماسی عمومی کوشیده است تا دیپلماسی عمومی خودرا تصریح کند دیپلماسی عمومی کارا،فراترازروابط عمومی است.شعارآمریکادرمورد دیپلماسی عمومی این است که هرشهروند آمریکائی یک دیپلمات است .(گروه پژوهشی دانش وفن آوری آینده اندیشی،1388،ص125)

روش های اجرایی دیپلماسی عمومی دردیپلماسی عمومی ،هرکشوری تلاش می کند هویت خودش را درعرصه بین المللی بهبود بخشد .یک قسمت ازاین بهبود بخشیدن درواقع به برداشت مردمان آن کشورها ازاین کشوری که درواقع مبداء دیپلماسی عمومی است،برمی گردد.برای این منظور عوامل متعددی وجود دارد که این دیپلماسی عمومی را اجرا کند. با توجه به سطح گسترده وسیع مخاطبان دیپلماسی عمومی ، روش اجرایی آن نیز وسیع و گسترده است لذا ابزارهای متعددی برای اجرای این امر برای مخاطبان ، وجود دارد که عبارت است از :

1)     فعالیت های رسانه ای از طریق ماهواره ، رادیو تلویزیون ، جراید و مطبوعات ….

2)     چاپ و نشر کتاب

3)     فعالیتهای اجتماعی فرهنگی از طریق NGOهای تخصصی جهت خوب مخاطبین و القاء اندیشه های خود به آنان.

4)     اشاعه اندیشه های فرهنگی و سیاسی از طریق نخبگان و اساتید و چهره های خاص فرهنگی .دردیپلماسی عمومی ،کشورها دقیقا برروی افراد سرمایه گذاری می کنند .

5)     از طریق سینمای جهانی ( هالیوود) و ساخت فیلم هائی که مخاطبان را از این طریق القاء کند.

6)     برنامه تبادل دانشجو، اساتید و پژوهشگر فرهنگی ، سیاسی و اقتصادی .

7)     توسعه صنعت توریسم و رونق اقتصادی از این طریق اتباع  کشورهای صاحب این صنعت درکشورهای مختلف مجری دیپلماسی عمومی یا شهروندی خواهند شد.

8)     جذب افکار عمومی از طریق برگزاری جلسات تحلیل سیاسی و فرهنگی توسط کنفرانسها ، همایش ها…

9)     فعالیت های وسیع فرهنگی ، امنیتی اطلاعاتی بوسیله سفارت خانه ها در اقصی نقاط جهان.

10) اجرای روش های عملیاتی از طریق بمباران خبری وتحلیلی رسانه ای، تبلیغاتی در کشورهای مخالف. به جهت تاثیرگذاری بر رفتار

11)                    تربیت مهره ها ونخبگان فکری دردانشگاهها واستفاده ازآنان برای اجرای دیپلماسی عمومی

همانطورکه اشاره گردید دیپلماسی عمومی وجهی ازقدرت نرم است که درحالت تهاجم به جنگ نرم تبدیل می گردد. امروزه افراد غیرنظامی وفرهنگی نماد فرهنگ کشورخودشان هستند وتبدیل به یک پیاده نظام درجنگ نرمند .که عموما تحت عنوان دیپلماسی شهروندی به تبادل ایده واندیشه می پردازند که درصورت اقناع طرف های مقابل خود توانسته اند قدرت نرم را برطرف ها تحمیل نمایند.

 حال به ارتباط دیپلماسی عمومی وجنگ نرم می پردازیم .ابتد به تعریف مفاهیم جنگ ،جنگ سخت وجنگ نرم می پردازیم

4-   تعریف جنگ

فرهنگ علوم سیاسی جنگ را مبارزه ی مسلحانه بین کشروها یا مردم یک کشور برای رسیدن به اهداف سیاسی و اقتصادی تعریف می کند ( آقابخشی ، 1373 ص 246 ) .

فرهنگ علوم اجتماعی ، جنگ را آزمودن نیرو با استفاه از اسلحه ، بین ملت ها ( جنگ با نیروی خارجی ) یا گروه های رقیب در داخل کشور ( جنگ داخلی) تعریف نموده است . ( آلن بیرو ، 1371 ، 449 ) گاستون بوتول جامعه شناس معاصر فرانسوی ، جنگ را مبارزه ای مسلحانه و خونین بین گروه های سازمان یافته می داند.

جنگ ، کشاکش و برخورد مسلحانه میان دو یا چند سو ، و در سیاست ، کشاکش و برخورد مسلحانه میان دو یا چند دولت ( جنگ خارجی ) یا در درون قلمرو یک دولت میان قدرت حاکم و قدرت های مدعی ( جنگ داخلی ) است . ( آشوری ، 1384 ص 11 )

با این تعاریف اختصاری ، برداشت اولیه از جنگ ، نبرد مسلحانه است ؛ اما با بررسی نظرات برخی از صاحب نظران مسایل نظامی ، مشخص می شود که از جنگ ، معنایی وسیع تر از برخورد مسلحانه نیز اراده شده است . سن تزو یکی از نظریه پردازان چینی قرن چهارم قبل از مسیح ، اصول جنگ را عبارت از تحمیل اراده ی خود به دشمن ، وادار کردن او به پراکنده شدن و کسب دایم اطلاعات از دشم قلمداد کرده و در واقع جنگ را برخورد و اراده می داند . مائوتسه تونگ پایه ی هر نوع جنگ را اغفال فرض می نماید و برتری روانی توده ها و بسیج تمامی توان آن را مساله ی اصلی جنگ می داند ( متفکر ، 1381 ، ص 17 ) .

5-   جنگ سخت:

ریشه جنگ سخت درقدرت سخت است قدرت سخت را می توان اینطورتعریف کرد “توانائی تغییررفتاردیگران ،ازطریق اجباروتهدید به گونه ای که مطلوب کشورصاحب قدرت باشد.(گروه پزوهشی آینده پژوهی،1388،ص125)

دراین شیوه بایست ازطریق اجبار،ترس وتهدید به اهداف خودرسید. قدرت سخت استفاده یا تهدید به استفاده ازنیروی نظامی است، اگر این حالت بالقوه به بالفعل تبدیل گردد؛ جنگ سخت صورت میگیرد. .(میری،1386،ص154).

 ادبیات روابط بین الملل قرن 19 و20 درجهان عموما برجنگ سخت استواربود .وقدرت های بزرگ جهت تصاحب یک سرزمین یا یک ملت مجبوربه لشگرکشی نظامی بودند.قدرت های هژمون به عبارتی دولت های قدرتمند که به تعبیر رابرت کیوهین وژوزف نای به منظور رهبری نظم جهانی هم توانائی استفاده از قدرت سخت درجنگ سخت را داشتند وهم تمایل ،به نحوی که سعی می کنند به اهداف خود برسند.(محمدعلی شیرخانی،1387،ص169)

6-جنگ نرم

مفهوم جنگ نرم soft war fare ) که در مقابل جنگ سخت hard war fare ) مورد استفاده واقع می شود دارای تعریفی واحد که مورد پذیرش همگان باشد نیست و تا حدی تلقی  برداشت افراد ، جریان ها و دولت های گوناگون از جنگ نرم متفاوت است .

جان کالینز ، تئوریسن دانشگاه ملی جنگ آمریکا ، جنگ نرم را عبارت از«  استفاده ی طراحی شده از تبلیغات و ابزارای مربوط به آن را برای نفوذ در مختصات فکری دشمن با توسل به شیوه هایی که موجب پیشرفت مقاصد امنیت ملی مجری می شود می داند ( کالنیز ، 1370 ، ص 487 )

معروف ترین تعریف را به جوزف نای ، پژوهشگر برجسته ی امریکایی در حوزه ی قدرت نرم نسبت می دهند وی درسال1990 میلادی درمجله ی سیاست خارجی شماره 80 قدرت نرم را توانای شکل دهی ترجیات دیگران تعریف کرد .

بنابراین جنگ نرم را می توان هرگونه اقدام نرم ، روانی و تبلیغات رسانه ای که جامعه هدف را نشانه گرفته و بدون درگیری و استفاده از زور و اجبار به انفعال و شکست وا می دارد . جنگ روانی ، جنگ سفید ، جنگ رسانه ای ، عملیات روانی ، براندازی نرم ، انقلاب مخملی ، انقلاب رنگی و … از اشکال جنگ نرم است .

جنگ نرم پس از جنگ اول جهانی تاکنون ، مورد توجه سیاستمدران آمریکائی و غرب بدلیل ماهیت نرم افزاری و تأثیرگذاری بر اذهان عمومی و اراده افراد با عناوین مختلف مانند جنگ و دیپلماسی رسانه ها ، جنگ روانی ، دیپلماسی عمومی و جنگ سایبر ( مجازی )…بکار می رود .( همشهری ، 7/8/88). مقایسه جنگ نرم وسخت بیشترمی تواند ماهیت جنگ نرم را معیین کند

قدرت سخت افزاری بر اجبار تأکید دارد و در حالت بالفعل به جنگ سخت تبدیل می گردد.در حالیکه قدرت نرم بر اقتاع سازی و جذب افکار عمومی بر مبنای تغییر اراده و رفتار تاکید دارد. که در حالت بالفعل به جنگ نرم تبدیل می گردد. ( متقی ، زمستان 1377، ص 60).

هدایت افکار عمومی و نرم یا سخت کردن اراده ها و تصمیم انسان و نقطه عزیمت ملت ها کانون اجرای جنگ نرم است. ( مرکز آینده پژوهی ، آبان 86 ، مقدمه ). یکی از قواعد اصلی جنگ نرم ، تسلط بر افکار عمومی است.وهدف غائی دراین تسلط تغییر رفتار است تغییری که بطورنامحسوس،نامرئی ،قانع کننده  وکم هزینه صورت می پذیرد .

7-ویژگی های جنگ نرم:

از ویژگی های جنگ نرم می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

1-7) جنگ نرم درپی تغییر قالب های ماهوی جامعه وساختار سیاسی است:

دراین جنگ ،باورها وارزش های اساسی یک جامعه مورد هجوم برای تغییر قرار می گیرد با تغییر اساسی جامعه، قالب های تفکر واندیشه دگرگون شده ومدل های رفتاری جدیدی شکل می گیرد.

2-7) آرام وتدریجی است

جنگ نرم دفعی شتابان وپرتحرک دریک مقطع نیست این جنگ به صورت شروع شده وبه صورت تدریجی به سمت جلو حرکت می کند.

3-7)جنگ نرم نماد ساز است:

نماد سازی با بهره گیری از نمادهای تاریخی جهت ایجاد وحدت وهبستگی بین توده های اجتماعی یکی از ویژگی های جنگ نرم است

4-7) پایداروبا دوام است.

نتایج جنگ نرم درصورت موفق بودن ،پایدار وبا دوام خواهد بود.هدف اصلی جنگ نرم تغییر باورها واعتقادات خواهد بود.واین تغییر باید بادوام وپایدار باقی بماند که نتایجش موفقیت آمیز باشد

5-7)جنگ نرم هیجان ساز است.

هیجان جذابیت دارد وهدف این است که مدیریت احساسات صورت گیرد تا اذهان وقلوب تسخیر گردد.

6-7) جنگ نرم آسیب محور است

جنگ آسیب به همراه دارد چه درجنگ سخت وجنگ نرم خسارات وخرابی امر بدیهی است درجنگ نرم فرهنگ وسیاست کشور مورد هجوم  آسیب می بیند

7-7) جنگ نرم چند وجهی است.

روش های مورد استفاده درجنگ نرم متنوع استدراین جنگ رسانه ها اعم از رادیو ، تلویزیون ، روزنامه وجراید، اینترنت وماهواره از طریق سخن پراکنی نخبگان وپیاده نظامهای جنگ نرم انجام می گیرد.

8-7) جنگ نرم تضاد آفرین است.

جنگ نرم از محیط های آسیب دار در جامعه هدف شروع می شود وبا ایجاد گسل های متعدد در بخش های گوناگون جامعه واز طریق متفاوت کردن باورها ارزش ها وشکل دهی به رفتارهای جدید ،اعضای یک جامعه دربرابر همه قرار می دهدافکار توده های مردم درتقابل وتضاد دولت قرار می گیرد.

9-7) جنگ نرم تردید آفرین است

ایجاد شک وتردید درعقیده مهمترین هدف جنگ نرم است که این امر دراراده تاثیر می سازد.بالطبع این امر به به یاس وناامیدی درداخل ایجاد می گردد.

10-7) جنگ نرم به روز عمل می کند

درجنگ نرم از پیشرفته ترین فنون ارتباطات وانتقال اطلاعات استفاده می شود.ایجاد یک فضای مجازی وسایبری محیط اصلی جنگ نرم درشرایط کنونی است.ودراین امر باید از وسائل بروز استفاده شود.( رنجبران،1388ص،32)

7-   دیپلماسی عمومی ایالات متحده وجنگ نرم:

یک وجه مشخصه دیپلماسی عمومی ،قدرت نرم می باشد که به عنوان یک مکانیزم عمل می کند  ومی تواند مکانیزمی برای کاربرد قدرت نرم یاشد( که درحالت بالفعل واستفاده آن علیه کشوری به جنگ نرم تبدیل می گردد.)

امادیپلماسی عمومی  همان قدرت نرم نیست.،همانطور که ارتش وقدرت سخت یکی نیستند.یک بازیگربین المللی ممکن است دیپلماسی عمومی داشته باشد اما قدرت  نرم نداشته باشد (مانندکره شمالی)یا قدرت نرم داشته باشد اما ازدیپلماسی ضعیفی برخوردارباشد.(دانشکده وپزوهشکده اطلاعات ،1387،ص16)

در دهه های اخیر  همانطور که درموارد فوق الذکر اشاره شد .  با توسعه و رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات ، سیاست گذاران آمریکائی و غربی بران داشته تا از آن به عنوان بخشی از دیپلماسی عمومی برای سلطه بر منابع اقتصادی، نیروی انسانی و نظام سیاسی  بصورت جنگ نرم علیه رقبا ودیگر کشورهای موافق ومخالف آمریکا راستفاده کنند .امروز رسانه ها و شبکه های تلویزیونی با بهره گیری از ماهواره ها ، برنامه ها تحلیل های خبری خود را در سطح جهان پوشش می دهند.لذا قدرت های بزرگ درراس آن ایالات متحده از شیوه های کم هزینه اما تاثیر گذار استفاده می کنند

نقطه کانونی جنگ نرم تأیید افکار عمومی از اندیشه وتفکر افراد است. دستگاه دیپلماسی عمومی به عنوان یک مجری در انجام جنگ نرم  با تآثیرگذاری بر افکار عمومی جهان ، سیاستهای مجریان را بر اساس منافع ملی آنان رهنمون می سازد. ( همشهری ، همان )

قانع کردن و القاء ،مشخصه قدرت نرم آمریکاست قدرتی که درحالت  هژمون به جنگ نرم تبدیل خواهد شد  و بسط و توسعه آن توسط قدرت هژمون ( آمریکا) آن را درگیر جنگ نرم با مخالفان خود خواهد کرد. دیپلماسی عمومی به عنوان یک ابزاری جهت تأثیرگذاری بر افکار عمومی ملت ها می باشد و بدلیل همین ماهیت تأثیرگذاری ، ماهیت تصویر وذهنیت سازی جهت القاء نیز دارد و همانطور که اشاره گردید. این تصویر اگر از حالت بالقوه به بالفعل تبدیل شود به جنگ نرم تبدیل خواهد شد.( سیامک باقری ، همان ، ص 13).

پس بنابراین ، دیپلماسی عمومی به عنوان یک ابزار و سلاح در خدمت جنگ نرم خواهد بود که آمریکا و غرب در طول یک دهۀ اخیر خصوصاً پس از جنگ سرد از این نوع ادبیات جنگ علیه کشورهای مسلمان و مخالف دموکراسی غربی استفاده کرده اند.

ایالات متحده امریکا که رهبر نظام لیبرال دموکراسی وقدرت هژمون  نظام بین الملل محسوب می گردد .درزمان جنگ سرد اجرای دیپلماسی عمومی را به آژانس اطلاعات مرکزی (CIA) واگذار کرده بود اما پس ازجنگ سرد دولت کلینتون اجرای آن را به وزارت خارجه سپرد وآن را درآن واگذار  وآن را تحت عنوان معاونت دیپلماسی عمومی درآن ادغام کرد.

درحال حاضر فعالیت دیپلماسی عمومی درآمریکا کاملا فراترازآژانس اطلاعات مرکزی ،صدای آمریکا ودیگر رویکردهای مربوط به رسانه هاست .

رویکرد دیپلماسی عمومی باید شامل تبادلات ایده ها ،افراد واطلاعات ازطریق تبادلات فرهنگی وآموزشی میان فردی است که اغلب دیپلماسی شهروندی خوانده می شود.(گروه پژوهشی دانش وفناوری آینده پژوهی ،همان ،ص126)

 نتیجه گیری :

ایالات متحده آمریکا و غرب پس از جنگ سرد ادبیات سیاسی و فرهنگی خود را از حالت قدرت سخت به قدرت نرم بدلیل جذابیت و تأثیرگذاری بیشتر و عمیق تر تبدیل کردند. این نوع ادبیات ، بدیلی تغییر اراده و تفکر بدون دادن تلفات جنگی و هزینه و تأثیرگذاری ، مورد توجه سیاستگزاران غربی برای مقابله با فرهنگ و ادیان رقیب ، بخصوص اسلام قرار گرفت. و از حالت بالفعل به بالقوه ، در جنگ نرم مورد استفاده قرار گرفته شد.

از دید کارشناسان ، برای اجرای جنگ نرم ، استفاده از شیوه های مختلف از جمله دیپلماسی عمومی بدلیل همه گیر بودن و همه جانبه بودن این ابزار مورد استفاده قرار گرفت.بدلیل استفاده از ابزار رسانه ها ، تلویزیون ، ماهواره …. ، در دیپلماسی عمومی ، جنگ نرم را می توان ابعاد وسیع اجرا کرد. و با استفاده از آن به اهداف رسید. اگر در گذشته کارگزاران دیپلماسی ، دیپلمات ها بودند در عصر حاضر دیپلماسی عمومی دارای کارگزاران متعددی از قبیل افراد ، رسانه ها ، جراید ، روزنامه … می باشد. به طوری که این ابزار می تواند در خدمت جنگ نرم قرار بگیرد.

پس ازحوادث 11سپتامبر2001 تاکنون، علاوه بر اینکه بردیپلماسی عمومی به عنوان ابزاری ضروری درسیاست خارجی وامنیت ملی آمریکا تاکید شده ،بلکه این عقیده قوت گرفته که باید سطح دیپلماسی را به شهروندان ونخبگان فکری کشاند تا سطح روابط انان با دیگرملل جهان خصوصا مسلمانان افزایش یابد تا دریک فرایند جنگ نرم بتوان به اهداف مورد نظردست یافت.

نویسنده : رضا مهرعطا پژوهشگر مسائل  راهبردی

منابع:

1-علیرضا توتونچیان ، دیپلمات و دیپلماسی ( تهران : دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه ، 1372).

2-سیامک باقری ،” دیپلماسی عمومی ؛ تهدید یا فرصت “، فصلنامه سیاسی روز، تهران : اداره سیاسی نمایندگی ولی فقیه در سپاه ، سال هشتم شماره 31).

1987- Terms , Washington , D . C ..3- u.s.Defartment Of State , Dictionary Of International Relations

4 – Michael Holtman , The New Yoru Times , October , 4 , 2003.

5-محمد فرهادی  ، محسن مرادیان ، ” قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران ” ، ماهنامه پژوهش نما ، ( مرکز اطلاع رسانی و پژوهش شماره 44 آذر 1386).

6- محمدحسین الیاسی ،” افکار عمومی آمریکا و عملیات روانی “،خبرگزاری فارس، 1382

7- ابراهیم متقی ، ” قدرت هوشمند و استراتژی تغییر چهره آمریکا در دوران اوباما” ، فصلنامه مطالعات بسیج ، شماره 141 ، زمستان 1387.

8- روزنامه همشهری ، 7/8/ 1388.

9- امیرمحبیان،کالبد شکافی روش ها ،ازفریب تاسبک زندگی،پایگاه اطلاع رسانی نمایندگی ولی فقیه دردانشگاهها 6/7/88

10- یاسرمیری ،قدرت سخت ونرم تضاد پیروزی درجنگ باورها درقرن 21،مجله سیاست دفاعی ،سال پانزدهم شماره 6،پائیز 1386

11- دانشکده وپژوهشکده اطلاعات وامنیت، دیپلماسی عمومی،(تهران : دانشکده وپژوهشکده اطلاعات وامنیت معاونت پژوهش دانشگاه امام حسین (ع) 1387)

12- محمدعلی شیرخانی ،هژومونیسم تجاری آمریکا ،شرایط پس ازجنگ سرد ،فصلنامه سیاست ،چاپ دانشگاه تهران شماره 2،تابستان 1387

13- محمد گنجی دوست،تحولات دیپلماسی درعصراطلاعات ،فصلنامه سیاست، چاپ دانشگاه تهران شماره 1،بهار 1387

14- گروه پزوهشی دانش وفناوری آینده پژوهی ،برنامه قدرت هوشمند ایرانی ،موسسه آموزشی وتحقیقیاتی صنایع دفاعی ،اردیبهشت 1388

15- کالنیز ، جان ام ، استراتژی بزرگ ( اصول و رویه ها ) مترجم کورش بایندر ، تهران ، انتشارات دفتر مطالعات سیاسی امور خارجه ، 1370

16ـ متفکر ، حسین ، جنگ روانی ، اداره روابط عمومی و انتشارات سپاه ، زمستان 1381 .

17- susan B.Epston  lisa mages  “public Diplomacy :A Rewiew of past Recommendation “Congression

Research Service 2005        ،

18) رنجبران داوود، جنگ نرم، تهران: ساحل اندیشه تهران، زمستان ،1388

منبع: تحلیل ایران

 ** تمامی مطالب اختصاصی پایگاه اینترنتی مؤسسه که بیانگر مواضع رسمی مؤسسه افق آینده پژوهی راهبردی است، با ذکر کلمه «اختصاصی» در ابتدای هر مطلب مشخص شده است. بدیهی است سایر مطالب که فاقد قید «اختصاصی» هستند در حکم موضع رسمی مؤسسه نیست و صرفا جهت بهره برداری علاقه مندان و همراه با ذکر منبع منتشر می شود

پاسخ دهید

برای دریافت کاتالوگ موسسه کلیک فرمایید ( دانلود کاتالوگ )
Hello. Add your message here.